De regels, de stenen en de lijst die beslist

Woordstrijd uitleg: de regels, de letterwaarden en de woordenlijst

Woorden leggen op een bord van 15×15, om de beurt, met twee tot vier spelers. Hieronder staan de regels op een rij, wat elke steen waard is en hoe die waardes zijn afgeleid, en welke woorden het spel goedkeurt.

Een hoek van het woordstrijdbord met de woorden WOORD en DOEN erop, en de gekleurde bonusvakken

De regels in het kort

Het eerste woord dekt het middenvak en bestaat uit minstens twee stenen.
Elk volgend woord sluit aan op wat er al ligt: het raakt een bestaande letter, en alles wat er dwars op ontstaat moet ook een woord zijn.
Alle stenen van één zet liggen op één rechte lijn, zonder gat — letters die er al liggen mogen dat gat wel opvullen.
Na je zet trek je aan tot je weer zeven stenen hebt, en is de volgende aan de beurt.
Klopt er iets niet, dan zegt het spel wat er mis is en houd je je beurt en je stenen.

Je kunt in plaats van leggen ook ruilen (één tot zeven stenen, zolang de zak nog genoeg heeft) of passen. Het potje is uit zodra de zak leeg is en iemand zijn laatste steen legt, of zodra er drie keer op rij gepast wordt. De punten van de stenen die je overhoudt gaan van je score af; wie leeg speelt krijgt die van de anderen erbij.

De stenen en wat ze opleveren

1 punt — E, N, A, O, I
2 punten — T, R, D, S
3 punten — L, G, K, M, U, J, B, P
4 punten — H, V, F, Z
5 punten — W, C
8 en 10 punten — Y en X, en de Q
0 punten — de blanco steen: hij mag elke letter zijn, maar levert zelf niets op (een woordbonus eronder werkt wél gewoon)

Er zitten 105 stenen in de zak: 103 letters en 2 blanco’s. De E komt het vaakst voor (18 stenen); van de Y, de X en de Q is er één.

De aantallen stenen zijn niet overgenomen maar afgeleid uit een Nederlandse frequentielijst: hoe vaker een letter in echt Nederlands voorkomt, hoe meer stenen ervan in de zak zitten. De punten volgen de trap die je van een woordspel verwacht — 1 tot 10 — want een puntenwaarde die anders is dan je gewend bent voelt als een fout in plaats van als een keuze.

Waar onze meting iets anders zegt, houden we onze eigen waarde. De I is hier 1 punt (in echt Nederlands net zo gewoon als de O), de J 3 in plaats van 4 — het gesproken Nederlands zit vol *je* en *jij* — en de U, de B, de P en de Z staan een stap lager dan in het duurste bekende spel.

Bonusvakken en de bingo

Een letterbonus verdubbelt of verdrievoudigt de steen die er in deze beurt op komt.
Een woordbonus verdubbelt of verdrievoudigt het hele woord waar hij in ligt.
De letterbonus telt eerst, daarna de woordbonus over het hele woord, en daarna tellen alle woorden van je zet bij elkaar op.
Een bonusvak telt alleen in de beurt waarin er een steen op komt — later opnieuw over dat vak lezen levert niets extra op.
Leg je al je zeven stenen in één beurt, dan krijg je 40 punten bingo erbovenop.

Op het bord zijn de letterbonussen groen en de woordbonussen blauw, zodat ze ook op een klein scherm en met kleurenblindheid uit elkaar te houden zijn.

De woordenlijst: wat telt als woord

Het spel keurt elk gevormd woord tegen een lijst van 298.450 Nederlandse woorden, inclusief vervoegingen en verbogen vormen: loopt, gelopen en mooiste staan er dus gewoon in. Eigennamen, afkortingen en woorden met een streepje of een spatie staan er niet in, en hoofdletters maken niet uit.

De IJ telt als twee letters: ij leg je als I plus J. Er is geen aparte Ĳ-steen.

De lijst staat op de server en niet in je browser. Dat is met opzet: was hij mee te downloaden, dan kon iemand hem doorzoeken op het best mogelijke woord in zijn rekje. Je hoort daarom pas bij het bevestigen of een woord bestaat.

Bronnen en licenties

De woordenlijst is gebouwd uit de woordenlijst van Stichting OpenTaal (github.com/OpenTaal/opentaal-wordlist), gebruikt onder de Revised BSD License. De basisvormen komen uit de gekeurde lijst, de vervoegingen uit de flexielijst.

De letterwaarden en de aantallen stenen zijn afgeleid uit de Nederlandse frequentielijst van FrequencyWords (hermitdave, gebaseerd op OpenSubtitles), gebruikt onder CC BY-SA 3.0.

De bordpatronen, de puntenbanden en het spel zelf zijn van Puzzel Samen. Wat je met een puzzel van deze site mag doen staat in de gebruiksvoorwaarden.

Speel een potje Woordspel online: hoe het werkt Met vrienden spelen Alle woordspelletjes